महानतेचा मानदंड तू

भयाण अंधाराने होते जीव कोंदुनि गेले,
जोखड वाहत मानेवरती जगणे नशिबी आले

तुकड्यांसाठी मान विकुनिया केली भिक्षांदेही,
निजधर्माची वा देशाची चाडच उरली नाही

पालखीतुनी मिरवत होते ते विकले गेलेले,
स्वाभिमान अन्‌ क्षात्रतेज तर धुळीत मिळुनी गेले.

या अंधारी दिशादिशांवर प्रकाश फेकित येसी
महानतेचा मानदंड तू, महाराष्ट्री अवतरसी.

स्पर्श तुझ्या पायांचा हो अन्‌ पेटुनि उठली माती,
पायतळीचे दगडहि उठले मिळवित प्राणज्योती.

नजर तुझी संजीवक पडता वठल्या झाडावरती,
समशेरींसह लाख मावळे वीर प्रगटले भवती.

झोपड्यांतुनी उभे ठाकले सशस्त्र गड अन्‌ किल्ले,
तोफांनाही अजिंक्य ठरले केवळ बरच्या, भाले.

पराभूत ही भूमी उठली शस्त्रास्त्रे परजुनिया,
महाराष्ट्राला महानतेप्रत नेसी तू शिवराया !

— पद्मा विष्णू गोळे

सकाळ

ये अवखळ पोरीसमान आज सकाळ,
तोडीत गळ्यातिल सोन्याची फुलमाळ;
नादात वाजवित रुमझुम अपुले चाळ,
घरट्यांतुनि उडवी खगांस हीच खट्याळ ll १ll

करि आनंदाचे मोरपीस घेवोनी,
गुदगुल्या करी मज गालावरि फिरवोनी;
गुणगुणत स्वतःशी वारा अधिरे गाणे,
अन फुगडी घाली घालित मजसि उखाणे ll २ll

हे ऊन केशरी लोळण घेई अंकी,
लुसलुशित कोवळी निर्मळ बाळतनू कि;
तृणपर्णी हसते दंव मिचकावित डोळे,
भिजविते वसन मम लावुनिया कर ओले ll ३ll

तरुवेलींवरती फुलला सुमसंभार,
लडिवाळ हास्य हे सकाळचे अनिवार;
मैत्रीण हिची ती निळी टेकडी वेडी,
मखमलिचा परकर आज ल्यावया काढी ll ४ll

घेऊन ओढणी जरतारी सुकुमार,
मज खुणाविते, 'ये बनुनी अवखळ पोर';
अन मलाहि वाटे मुक्त सोडुनी केश,
लेऊन परीसम हलका निळसर वेष ll ५ll

होऊन तरल या वाऱ्यासम धावावे,
सोनेरी असल्या उन्हात मिसळुनि जावे;
गुदगुल्या कराव्या मूर्त बनुनि आनंद,
गुणगुणत बसावे स्व:शीच स्वच्छंद ll ६ll

सुमनापरि निर्मळ हसुनि जगा हसवावे,
अन विहंग बनुनी आकाशी विहरावे;
या लीन तृणाला दंव बनुनी नटवावे,
अन माझ्यातुनि मी निसटुनि सकाळ व्हावे ll ७ ll


— पद्मावती विष्णू गोळे

ग्रीष्मातल्या सकाळी

ग्रीष्मातल्या सकाळी आले भरून मेघ
अन विस्कटून गेले सारे प्रभात रंग

पाहून मम उदासी चाफा हसून बोले
सद्भाग्य केवढे हे! आले भरून मेघ

होतील वादळे अन सो सो सुटेल वारा
अन नाचतील झाडे, होईल शांत आग

झळकेल वीज गगनी, घन वर्षतील धो धो
चमकेल इंद्रधनुही दावीत सात रंग

होईल तृप्त धरणी; मृदगंध दरवळेल
होतील पाखरे हि गाण्यात दंग गुंग

तूही खुळे! पहा ना सोडुनिया उदासी
गा तू तुझेही गाणे; आले भरून मेघ



- पद्मा गोळे (पद्मावती विष्णू गोळे)

(Compiled by : Ms. Bhakti Parab, Mumbai)

आकाशवेडी

मी एक पक्षिण आकाशवेडी
दुज्याचे मला भान नाही मुळी
डोळ्यात माझ्या असे एक आकाश
श्वासात आकाश प्राणांतळी.

स्वप्नांत माझ्या उषा तेवते अन
निशा गात हाकारिते तेथुनी
क्षणार्धी सुटे पाय़ नीडांतुनी अन
विजा खेळती मत्त पंखांतुनी.

अशी झेप घ्यावी, असे सूर गावे,
घुसावे ढगामाजि बाणापरी,
ढ्गांचे अबोली भुरे केशरी रंग
माखून घ्यावेत पंखावरी.

गुजे आरुणी जाणुनी त्या ऊषेशी
जुळे का पहावा स्वरांशी स्वर
बघावी झणत्कारिते काय वीणा
शिवस्पर्श होताच तो सुंदर.

कीती उंच जावे कीती सूर गावे
घुसावे ढगामाजी बाणापरी
ढगांचे अबोली बुरे केशरी रंग
माखुन घ्यावेत अंगावरी

किती उंच जाईन, पोचेन किंवा
संपेल हे आयु अर्ध्यावरी
आभाळ यात्रीस ना खेद त्याचा
निळी जाहली ती सबाह्यांतरी!

- पद्मा गोळे

निरोप

चित्रकार : श्री. श्रीमंत होनराव, वाई

बाळ, चाललासे रणा
घरा बांधिते तोरण,
पंचप्राणांच्या ज्योतींनीं
तुज करिते औक्षण.

याच विक्रमी बाहुंनी
स्वतंत्रता राखायची,
खांद्यावरी या विसावे
शांती उद्याच्या जगाची.

म्हणूनिया माझ्या डोळा
नाही थेंबही दुःखाचा;
मीहि महाराष्ट्रकन्या
धर्मं जाणते विराचा.

नाही एकही हुंदका
मुखावाटे काढणार,
मीच लावुनी ठेविली
तुझ्या तलवारीस धार.

अशुभाची सावलीहि
नाही पडणार येथे;
अरे मीहि सांगते ना
जीजा, लक्षुमीशी नाते.

तुझ्या शस्त्रांना, अस्त्रांना
शक्ति देईल भवानी,
शिवरायांचे स्वरुप
आठवावे रणांगणी.

घन्य करी माझी कूस
येई विजयी होऊन,
पुन्हा माझिया हाताने
दूधभात भरवीन !


— पद्मा गोळे

आईपणाची भीती

आजच्या इतकी आईपणाची
भीती कधीच वाटली नव्हती,
अगतिकतेची असली खंत
मनात कधीच दाटली नव्हती.

विचारलेस आज मला,
"आई, कोणती वाट धरू ?"
गोळा झाले कंठी प्राण
आणि डोळे लागले झरू.

कोणती दिशा दाखवू तुला ?
पूर्व ? पश्चिम् ? दक्षिण ? उत्तर ?
माझ्यासारख्याच भीतीने या
चारी दिशा झाल्या फ़त्तर!

कोठे ज्ञान, यश, सुख ?
काय त्यांच्या खाणाखुणा ?
या-त्या रुपांत दिसतो
सैतानच वावरतांना.

जळी, स्थळी, आकाशीही
अणूबॉम्ब झाकला आहे
प्रत्येक रस्ता माणसाच्या
रक्ताने रे माखला आहे.

आज आईच्या कुशीत सुद्धा
उरला नाही बाळ, निवारा:
द्रौणीच्या अस्त्रासारखा
हिरोशिमाचा बाधेल वारा.

कोठेतरी गेलेच पाहिजे,
गतीचीही आहेच सक्ती;
जायचे कसे त्याची मात्र
कुणीच सांगत नाही युक्ती.

खचू नको, शोध बाळा
तुझा तूच ज्ञानमार्ग;
कोणतीही दिशा घे
पण माणुसकीला जाग.

धीर धर, उचल पाय,
आता मात्र कर घाई;
आणखी एक लक्षात ठेव
प्रत्येकालाच असते आई !


– पद्मा गोळे