A NON-PROFIT

A NON-PROFIT, NON-COMMERCIAL PUBLIC SERVICE INITIATIVE BY SURESH SHIRODKAR

रम्य ते बालपण!

'श्रावण मासि हर्ष मानसी' म्हणत रिमझिम पावसात चिंब भिजलेले ते दिवस किंवा 'आनंदी आनंद गडे' म्हणत नाचत-बागडत मारलेल्या उड्या; 'पावसाच्या धारा येती झरझरा' म्हणत पाण्यात सोडलेल्या कागदी बोटी; 'छान किती दिसते.. फुलपाखरू' गुणगुणत बागेत बागडलेले ते क्षण. प्रिय अमुचा एक महाराष्ट्र देश' किंवा 'आमुचे.. चढवू गगनी निशाण' म्हणत पंधरा ऑगष्टच्या प्रभातफेरीत भरपावसात भिजत दिलेल्या घोषणा; 'लाडकी बाहुली होती माझी एक' म्हणत खेळलेले भातुकलीचे खेळ.. रम्य ते बालपण आणि रम्य ते शालेय जीवन! वयं पुढे पुढे सरकत गेले तसे बालपण निघून गेलं. पण व्यक्ती वयाने किंवा कर्तृत्वाने कितीही मोठी झाली तरी प्रत्येकाच्या अंतःकरणात कुमार वयात शिकलेले धडे आणि कवितांसाठी एक छोटासा कोपरा राखून ठेवलेला असतो. कुमार वयात शिकलेले धडे आणि विशेषत: कविता यांचा बालमनावर उमटलेला विलोभनीय ठसा जीवनात कधीच पुसला जात नाही. शालेय अभ्यासक्रमातल्या कविता आजही विसरता येत नाहीत. किंबहूना, अगदी बालपणापासून त्या कविता कुठेतरी खोलवर आपल्या मनात घर करून बसलेल्या असतात. शालेय जीवनात शिकत असताना ज्या शिक्षकांनी अशा कविता आपल्या हृदयावर बिंबविल्या त्या गुरुजनांचे ॠण कसं व्यक्त करावं हे कळत नाही.

साधारणत: १९४० सालापासून अगदी अलीकडच्या शालेय अभ्यासक्रमातल्या म्हणजेच जवळजवळ तीन पिढ्यांनी अभ्यासलेल्या काही निवडक कविता इथे संग्रहीत करून त्या गुरुजनांना आणि सर्व मान्यवर कविंना हा मानाचा मुजरा...!!

सुचना:

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
महत्त्वाची सुचना: ह्या ब्लॉगवरील प्रकाशित सर्व कविता बालभारती, युवकभारती, कुमारभारती या पाठ्यपुस्तकातील आणि १९७१-७२ पुर्वीच्या शालेय स्तरावरील क्रमिक पुस्तकातील असून, माझ्याकडून त्या कवितांचा कोणताही व्यवहारी वापर होत नाही. ह्या सर्व कविता वेगवेगळ्या माध्यमांतून संकलित करून आंतरजालावर केवळ हा एक संग्रह बनवलेला आहे. या सर्व कवितांचे हक्क महाराष्ट्र राज्य पाठ्यपुस्तक निर्मिती व अभ्यासक्रम संशोधन मंडळ, माध्यमिक व उच्य माध्यमिक शिक्षण मंडळ, संबंधित कवी किंवा त्यांच्या वारसदारांकडे सुरक्षित असून कोणत्याहि प्रकारे कॉपीराईट भंग करण्याचा अथवा कोणाच्या भावना दुखवण्याचा उद्देश नाही. केवळ मराठी काव्य-रसिक, वाचक आणि अभ्यासक यांना शालेय अभ्यासक्रमातील अनमोल कवितांचा खजिना आंतरजालावर एकत्र उपलब्ध करून देण्याचा हा एक प्रांजळ प्रयत्न आहे.

येथील कवितांच्या प्रकाशनाबद्दल संबंधितांना काही आक्षेप असल्यास किंवा कॉपीराईट हक्क भंग होत असल्यास त्या काढून टाकल्या जातील. प्रत्येक कवितेच्या खाली कवींची नावे दिली असून नजरचुकीने एखादे नाव राहिले असल्यास किंवा चुकीचे नाव दिलेले असल्यास कृपया लक्षात आणुन द्यावे ही विनंती.

ह्या ब्लॉगवरील कविता कॉपी पेस्ट (Copy & Paste) करता येणार नाहीत याची काळजी घेण्यात आली आहे. तुम्ही या उत्तमोत्तम कविता वाचाव्यात, त्यांचा आनंद घ्यावा याचसाठी आंतरजालावर उपलब्ध करुन दिल्या आहेत. आपणांस या कविता विनासायास एकाचठिकाणी उपलब्ध करून देण्यासाठी संग्राहकाने घेतलेले कष्ट, वेळ आणि श्रम याची बूज राखणे अपेक्षित आहे. कॉपी पेस्टचा अंगवळणी पडलेला शॉर्टकट चोखाळण्यापेक्षा ब्लॉगच्या लिंकचा उपयोग करावा असे संग्राहकाला वाटते. एखादी कविता तुमच्या संग्रही असावी असं वाटलं तर ती लिहून काढा, अथवा, तुमचा इ-मेल आयडी आम्हाला कळवल्यास आपल्याला हवी असलेली कविता मेलवरून जरुर पाठवू.

कृपया ह्या ब्लॉगवरील साहित्याचा कुणीही व्यवहारी वापर करू नये हि विनंती. सर्व वाचकांनी याची नोंद घ्यावी.

ब्लॉगला भेट दिल्याबद्दल धन्यवाद !

- सुरेश शिरोडकर (संग्राहक)
balbharati.suresh@gmail.com
skarsuresh@gmail.com
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
Showing posts with label प्रार्थना. Show all posts
Showing posts with label प्रार्थना. Show all posts

13 October 2025

देह मंदिर चित्त मंदिर

देह मंदिर, चित्त मंदिर एक तेथे प्रार्थना ।
सत्य–सुंदर मंगलाची नित्य हो आराधना ॥

दु:खितांचे दु:ख जावो ही मनाची कामना
वेदना जाणावयाला जागवू संवेदना
दुर्बलांच्या रक्षणाला पौरुषाची साधना ॥

जीवनी नव तेज राहो, अंतरंगी भावना
सुंदराचा वेध लागो मानवाच्या जीवना
शौर्य लाभो, धैर्य लाभो, सत्यता संशोधना ॥

जाळुनी वैषम्य सारे वैर सार्‍या वासना
मानवाच्या एकतेची मूर्त होवो कल्पना
मुक्‍त आम्ही फक्‍त मानू बंधुतेच्या बंधना ॥


– वसंत बापट

23 April 2024

सरस्वतीची भूपाळी (नमने वाहुनि स्तवने उधळा)

नमने वाहुनि स्तवने उधळा, जयजयकार करा,
बंधुहो । जयजयकार करा
सकल मनांचा विकास येतो आज आपुल्या घरा ll १ ll

विमलहास्यसुमवृष्टीमध्ये असो तुझे स्वागत,
निरंतर । असो तुझे स्वागत
परमात्म्याच्या चित्सौंदर्या, येई बा हासत ll २ ll

आत्मवेलिच्या स्फूर्तिफुलांवर वसंत जे विलसती,
बुद्धिचे । वसंत जे विलसती
त्याच वसंता त्वदीय विकासा, सरस्वती बोलती ll ३ ll

विश्वकाव्य वाचीत बैसली चित्तमयूरावरी,
दीप्ती जी । चित्तमयूरावरी
त्या दिप्तीला, त्या ज्ञप्तीला, वदती वागीश्वरी ll ४ ll

हे वाग्देवी, असे प्रार्थना ये या संकीर्तना,
उत्सवा । ये या संकीर्तना
जगन्मंगले, सकल मंगलासह दे पददर्शना ll ५ ll

सगुण शांत त्वच्चित्रमूर्तिला गातो मी गायन,
शारदे । गातो मी गायन
धन्य धन्य सौंदर्य, धन्य त्वत्प्रसन्नपुण्यानन ll ६ ll

किरिट शोभला त्वन्मौलीला अमूल्य तत्वांचा,
शारदे । अमूल्य तत्वांचा
अरुणराग त्यातून उधळला, सद्गुणरत्नांचा ll ७ ll

आत्मवेलिच्या स्फूर्तिफुलांवर वसंत जे विकसती,
बुद्धिचे l वसंत जे विकसती
त्याच वसंता त्वदीय विकासा, सरस्वती बोलती ll ८ ll

डोले कंठी सच्छास्‍त्रांचा चंद्रहार हासरा,
पाहुनी l चंद्रहार हासरा
भाली फुलला, गाली खुलला काव्यदिव्यबिजवरा ll ९ ll

सौंदर्याहुनि दिव्य दिव्यतर हिचे ज्ञान सुंदर,
खरोखर l हिचे ज्ञान सुंदर
त्या ज्ञानाहुनी जगात सुंदर, एकच परमेश्वर ll १० ll

हृदयमंदिरी प्राणशक्‍तीचे झोपाळे डोलवी,
देवि ही l झोपाळे डोलवी
सुखदु:खांचे देउनि झोके, जिवांना खेळवी ll ११ ll

विचारकारंज्यावर तुषार शब्दांचे नाचवी,
देवि ही l शब्दांचे नाचवी
जिवात्मा त्यातून बोलवी, परमात्मा डोलवी ll १२ ll

चराचरांचा दावि चित्रपट अमुच्या स्मरणावर,
भराभर l अमुच्या स्मरणावर
विजेऐवजी त्यात जळे चित्‍चंद्राचे झुंबर ll १३ ll


— गोविंद

(सौजन्य : आठवणीतली गाणी . कॉम)

10 October 2017

देह मंदिर चित्त मंदिर

देह मंदिर चित्त मंदिर एक तेथे प्रार्थना
सत्य सुंदर मंगलाची नित्य हो आराधना

दुःखितांचे दुःख जावो ही मनाची कामना
वेदना जाणावयाला जागवू संवेदना
दुर्बळांच्या रक्षणाला पौरुषाची साधना
सत्य सुंदर मंगलाची नित्य हो आराधना

जीवनी नव तेज राहो अंतरंगी भावना
सुंदराचा वेध लागो मानवाच्या जीवना
शौर्य लाभो धैर्य लाभो सत्यता संशोधना
सत्य सुंदर मंगलाची नित्य हो आराधना

भेद सारे मावळू द्या वैर साऱ्या वासना
मानवाच्या एकतेची पूर्ण होवो कल्पना
मुक्त आम्ही फक्त मानू बंधूतेच्या बंधना
सत्य सुंदर मंगलाची नित्य हो आराधना


— वसंत बापट

14 January 2017

मेंढपाळ (प्रार्थना)

मेंढपाळ हा प्रभू कधीचा हिरव्या कुरणी मला
कधी मनोहर जलाशयावर घेउन मज चालला
निष्कंटक हा राजमार्ग तो मला सदा दावतो
मध्येच भेसुर मेघ मृत्युचा वरती डोकावतो
परंतु माझा सखा असे प्रभु सदैव आपंगिता
या श्रद्धेने भिति न बिलगे दरीतुनी चालता


—  ना. वा. टिळक

संकल्पना : श्रीयुत कांबळी, मुंबई

1 April 2016

शांती (प्रार्थना)

सुखी सगळ्यांना ठेव देवराया
मागणे हे आमुचे तुझ्या पाया ll
ठेव आई वडिलांना तू खुशाल
तरी मागू जे ते आम्हां मिळेल ll १ ll

नसो आमुचा सवंगडी कुणी अधाशी
नसो आमुचा सवंगडी कुणी उपाशी ll
दिवा बत्तीला कधि न पडो खंड
आयु लाभू दे घरधन्या उदंड ll २ ll

देवा मला ज्ञान दे, विवेक दे, बुद्धी दे, शक्ती दे, यश दे ll


— साने गुरुजी

16 November 2015

झाड म्हणतं धारा दे

झाड म्हणतं धारा दे
वासरू म्हणतं चारा दे
सृष्टीमधल्या चराचराला
देवा, सौख्य निवारा दे.

नदी ओहळा पाणी दे
वन-वेळुंना गाणी दे
अखंड वादळ नको ईश्वरा,
झुळझुळणारा वारा दे.

तृणकोंबांना प्रकाश दे
नवांकुरांना विकास दे
दुष्काळाची नको गर्जना,
सृजना सर्व शिवारा दे.

उन्मेषाला सुस्वर दे
सत्यशिवासह सुंदर दे
विकासगतीला प्रत्येकाच्या
सदैव फिरता फेरा दे.

मांगल्याचे गाणे दे
सौभाग्याची वाणी दे
चिरंतनाच्या विश्रांतीला,
तुझ्या पदाशी थारा दे.

— रवींद्र भट

ह्या कवितेचे शिर्षक वेगळे असू शकते. कुणाला माहित असल्यास कळवावे. 

संकल्पना : श्रीमती वनमाला पाटील, जालना

27 January 2014

असो तुला देवा माझा

असो तुला देवा ! माझा सदा नमस्कार
तुझ्या दयादातृत्वाला अंत नाही पार ॥धृ॥

तुझ्या कृपेने रे होतील फुले फत्तराची
तुझ्या कृपेने रे होतील मोती मृत्तिकेची
तुझ्या कृपेने रे होतील सर्प रम्य हार
असो तुला देवा ! माझा सदा नमस्कार ॥१॥

तुझ्या कृपेने होइल उषा त्या निशेची
तुझ्या कृपेने होइल सुधा त्या विषाची
तुझ्या कृपेने होइल पंगु सिंधुपार
असो तुला देवा ! माझा सदा नमस्कार ॥२॥

तुझ्या कृपासिंधूमधला बिंदू जरी मिळेल
तरि प्रभो ! शतजन्मांची मतृषा शमेल
तुझे म्हणुनि आलो राया ! बघत बघत दार
असो तुला देवा ! माझा सदा नमस्कार ॥३॥


— साने गुरुजी
(धुळे तुरुंग, मे १९३२)

30 July 2010

या झोपडीत माझ्या

राजास जी महाली, सौख्ये कधी मिळाली
ती सर्व प्राप्त झाली, या झोपडीत माझ्या ॥१॥

भूमीवरी पडावे, ताऱ्यांकडे पहावे
प्रभुनाम नित्य गावे, या झोपडीत माझ्या ॥२॥

पहारे आणि तिजोर्‍या, त्यांतूनि होती चोर्‍या
दारास नाही दोर्‍या, या झोपडीत माझ्या ॥३॥

जाता तया महाला, ‘मज्जाव’ शब्द आला
भिती न यावयाला, या झोपडीत माझ्या ॥४॥

महाली मऊ बिछाने, कंदील शामदाने
आम्हां जमीन माने, या झोपडीत माझ्या ॥५॥

येता तरी सुखे या, जाता तरी सुखे जा
कोणावरी न बोजा, या झोपडीत माझ्या ॥६॥

पाहून सौख्यं माझे, देवेंद्र तोहि लाजे
शांती सदा विराजे, या झोपडीत माझ्या ॥७॥

'तुकड्या' मती करावी, पायी तुझ्या नमावी
मूर्ति तुझि रहावी, या झोपडीत माझ्या ॥८॥



— संत तुकडोजी महाराज

30 January 2010

खरा धर्म

[वृत्त: वियद्गंगा]  

खरा तो एकचि धर्म,
जगाला प्रेम अर्पावे
जगी जे हीन अति पतित,
जगी जे दीन पद-दलित
तया जाऊन उठवावे,
जगाला प्रेम अर्पावे II १ II
जयांना कोणी ना जगती
सदा ते अंतरी रडती
तया जाऊन सुखवावे,
जगाला प्रेम अर्पावे II २ II
समस्तां धीर तो द्यावा,
सुखाचा शब्द बोलावा
अनाथा साह्य ते द्यावे,
जगाला प्रेम अर्पावे II ३ II
चित्रकार : श्री. श्रीमंत होनराव, वाई
सदा जे आर्त अति विकल,
जयांना गांजिती सकल
तया जाऊन हसवावे,
जगाला प्रेम अर्पावे II ४ II
कुणा ना व्यर्थ शिणवावे,
कुणा ना व्यर्थ हिणवावे
समस्तां बंधु मानावे,
जगाला प्रेम अर्पावे II ५ II
प्रभूची लेकरे सारी
तयाला सर्वही प्यारी
कुणा ना तुच्छ लेखावे,
जगाला प्रेम अर्पावे II ६ II
जिथे अंधार औदास्य
जिथे नैराश्य आलस्य,
प्रकाशा तेथ नव न्यावे II ७ II
असे जे आपणांपाशी,
असे जे वित्त वा विद्या
सदा ते देतची जावे,
जगाला प्रेम अर्पावे II ८ II
भरावा मोद विश्वात
असावे सौख्य जगतात
सदा हे ध्येय पूजावे,
जगाला प्रेम अर्पावे II ९ II
असे हे सार धर्माचे
असे हे सार सत्याचे
परार्थी प्राणही द्यावे,
जगाला प्रेम अर्पावेII १० II
जयाला धर्म तो प्यारा,
जयाला देव तो प्यारा
त्याने प्रेममय व्हावे,
जगाला प्रेम अर्पावे II ११ II

— साने गुरुजी (पांडुरंग सदाशिव साने)

टीप : सातवे आणि शेवटची तीन कडवी बालभारती पाठ्यपुस्तकात समाविष्ठ नाहीत.

गाणे ऐकण्यासाठी खालील दुव्यावर क्लिक करा
खरा तो एकचि धर्म