नव लाख दिवे हे तुझ्या घरी !

नव लाख दिवे हे तुझ्या घरीं
कां जातिस दुसऱ्यांच्या दारीं

हा अनंत पसरला नीलिमा,
शांत गभीर जयाची सुषमा,
विभूति ही प्रभुची नि:सीमा

नांदतसे तव शिरावरी

धवल हिमाचल वर विस्तरला

अनंतांमधें विलीन झाला
उदात्तरस शीकवी कवीला

बुध्दिस्थलिं तव वास करी

सामघोषमुखरित वनराई,
मधुनी जाई गंगामाई,
कलस्वनें ती गीतें गाई

तव हृदयावरि निरंतरीं

अनंत दुःखें हृदयीं धरिली,
अनंत गूढें मनीं वाहिली,
अनंत कन्यारत्नें असली

प्रसवलीस तूं धन्य खरी !

किति कविंनी किति काव्या गावें !
किती तुझे वैभव वर्णावें !
किती तुझे जयघोष करावें !

वंदे त्वां मांगलेश्वरी !

— विठ्ठल दत्तात्रय घाटे

एक चित्ता

एकदा आला एक चित्ता
हातात घेऊन अडकित्ता
चित्ता आला दुपारी
मागु लागला सुपारी.

मी म्हंटले "कशाला ?"
तेव्हा चित्ता म्हणाला,
"नुकतेच जेवण झाले फक्कड,
खाऊन टाकले बारा बोकड.

बारा बोकड सोळा शेळ्या,
बघता बघता फस्त केल्या.
नंतर थोडी गंमत म्हणून,
तीन कोंबड्या टाकल्या खाऊन.

जेवण जरा जडच झाले,
भलते अंगावरती आले.
म्हंटले खावी सुपारी,
म्हणून आलो दुपारी."

मी गुपचूप घरात शिरलो
सुपारी घेऊन बाहेर आलो
सुपारी खाऊन गेला चित्ता
हातात घेऊन अडकित्ता

खोटं वाटत तर पहा येऊन
अडकित्ता आहे घरात अजून.


कवी – विंदा करंदीकर

घनश्याम सुंदरा श्रीधरा

घनश्याम सुंदरा श्रीधरा अरुणोदय झाला
उठी लवकरि वनमाळी उदयाचळी मित्र आला

आनंदकंदा प्रभात झाली उठी सरली राती
काढी धार क्षीरपात्र घेउनी धेनु हंबरती
लक्षिताती वासुरें हरी धेनु स्तनपानाला

सायंकाळीं एकेमेळीं द्विजगण अवघे वृक्षीं
अरुणोदय होताच उडाले चरावया पक्षी
प्रभातकाळी उठुनि कावडी तीर्थ पथ लक्षी
करुनि सडासंमार्जन गोपी कुंभ घेऊनी कुक्षीं
यमुनाजळासि जाति मुकुंदा दध्योदन भक्षी

कोटी रवीहून तेज आगळें तुझिया वदनाला
होनाजी हा नित्य ध्यातसे हृदयी नाम माला


– शाहीर होनाजी बाळा
होनाजी सयाजी शिलारखाने व बाळा कारंजकर या दोन व्यक्ती होत्या पण "होनाजी बाळा" या एकाच नावाने ओळखल्या जातात.

भुईनळ्यांचे झाड फुलांचे

भुईनळ्यांचे झाड फुलांचे
भिडे निळ्या आभाळी रे
आली फुलवित हासत उजळीत
लक्षदिप दिपवाळी रे

जमला मेळा गोपाळांचा
धुमधडाका फटाकड्यांचा
दिव्या दिव्यांची रांग शोभते
सुंदर निळ्या आभाळी रे

अवती भवती चंद्रज्योती
हासत उधळत माणिक मोती
दिव्या दिव्यांची रांग शोभते
सुंदर पहाटवेळी रे

ताई भाऊ नाचत या रे
मजेत आपण खेळू रे
दिपवाळीचा सजवू किल्ला
काढूनिया रांगोळी रे !
भुईनळ्यांचे झाड....



(अज्ञात कवी)

सौजन्य : Ranjeet

आवा चालली पंढरपुरा

परिसें गे सुनेबाई । नको वेचूं दूध दहीं ।।
आवा चालली पंढरपुरा । वेशीपासुनि आली घरा ।।

ऐकें गोष्टी सादर बाळे । करी जतन फुटकें पाळें ।।
माझे हातींचा कलवडू । मजवाचुंनि नको फोडूं ।।
वळवटक्षिरीचें लिंपन । नको फोडूं मजवांचून ।।
उखळ मुसळ जातें । माझें मन गुंतलें तेथें ।।

भिक्षुक आल्या घरा । सांग गेली पंढरपुरा ।।
भक्षीं मपित आहारु । नको फारसी वरो सारूं ।।
सून म्हणे बहुत निकें । तुम्ही यात्रेसि जावें सुखें ।।
सासूबाई स्वहित जोडा । सर्व मागील आशा सोडा ।।

सुनमुखीचें वचन कानीं । ऐकोनि सासू विवंची मनीं।।
सवतीचे चाळे खोटे । म्यां जावेसें इला वाटे।।
आता कासया यात्रे जाऊं । काय जाउनी तेथें पाहूं।।
मुलें लेंकरें घरदार । माझें येथेंचि पंढरपूर ।।
तुका म्हणे ऐसें जन । गोवियेलें मायेंकरून ।।


– संत तुकाराम

आनंदी पक्षी

केव्हा मारुन उंच भरारी
नभात जातो हा दूरवरी
आनंदाची सृष्टी सारी
आनंदी भरली..

आनंदाचे फिरती वारे
आनंदाने चित्त अवसरे
आनंदे खेळतो कसा रे !
आनंदी पक्षी..

हिरवे हिरवे रान विलसते
वृक्षलतांची दाटी जेथे
प्रीती शांती जिथे खेळते
हा वसतो तेथे..

सुंदर पुष्पे जिथे विकसली
सरोवरी मधु कमले फुलली
तरी तेथे सुंदर केली
बागडतो छंदे..

हासवितो लतिकाकुंजांना
प्रेमे काढी सुंदर ताना
आनंदाच्या गाऊन गाना
आनंदे रमतो..

जीवित सारे आनंदाचे
प्रेमरसाने भरले त्याचे
म्हणोनिया तो रानी नाचे
प्रेमाच्या छंदे !

बा आनंदी पक्ष्या, देई
प्रसाद अपुला मजला काही
जेणे मन हे गुंगुन जाई
प्रेमाच्या डोही..

उंच भराऱ्या मारित जाणे
रुप तुझे ते गोजिरवाणे !
गुंगुन जाईल चित्त जयाने
दे, दे ते गाणे !

– बालकवी

समाधी

या दूरच्या दूर ओसाड जागी किडे पाखारांवीन नाही कुणी
हा भूमिचा भाग आहे अभागी इथे एक आहे समाधी जुनी

विध्वंसली कालहस्तांमुळे ही हिला या पहा जागोजागी फटा
माती खड़े आणि आहेत काही हिच्या भोवती भंगलेल्या विटा

आहे जरी लेख हा छेद गेला जुन्या अक्षरातील रेघांमधुन
दुर्वांकुरे अन तरु खुंटलेला निघाला थरातील भेगांमधुन

कोठून ताजी फुले बाभळींनी हिला वाहिले फ़क्त काटकूटे
ही भंगलेली शलाका पुराणी कुणाचे तरी नाव आहे इथे

रानातलां ऊन मंदावलेला उदासीन वारा इथे वाहतो
फांदितलां कावळा कावलेला भुकेलाच इथे तिथे पाहतो


– ना. घ. देशपांडे (नागोराव घनश्याम देशपांडे)

मोहरा इरेला पडला !

बेलाग दुर्ग जंजीरा वसईचा किल्ला असला
दुश्मन 'फिरंगी' तिथला आटोपे ना कोणाला !
त्या सिंहाला पकडाया भारतीय 'चिमणा' सजला !

गोव्याचा टोपीवाला
कोंकणचा पगडीवाला
लागली झुंज उभयांला

बुद्धीचा डाव उडाला, मोहरा इरेला पडला ! || १ ||

मर्द त्या मराठी फौजा रणकीर्ति जयांच्या गाव्या
तळहातीं शिर घेउनियां चालूनि तटावरि जाव्या
जणुं घोंगावत मधमाशा मोहोळाला बिलगाव्या

कडकडाट वरुनी व्हावा
सारखा अग्नि वर्षावा
परि सिंहाचा तो छावा

परतेना हिंमतवाला, मोहरा इरेला पडला ! || २ ||

बोलावुनि सरदारांना तो समरधुरंधर बोले
"शूरांनो ! वेढा द्याया चार मास होऊनि गेले
आवडते कंठमणीही कार्य काय त्यांनीं केलें ?

बेहिंमत जे असतील
परतोनी ते जातील
मी आहे निश्चयशील

जा कळवा श्रीशाहूला," मोहरा इरेला पडला ! || ३ ||

"घालुनी उडी संग्रामीं जिंकील भयंकर काळ
मी असा घेतला होता एकेक निवडुनी लाल
मी तुम्हांस मानित होतों शौर्याचे तेजोगोल

जाहली परीक्षा आजी
मति खिन्न जाहली माझी
म्हणतील काय ते बाजी ?

जा कळवा कीं दादाला, मोहरा इरेला पडला || ४ ||

तोफेच्या तोंडी माथे बांधोनी उडवा हाथे
शिर तुटुनी त्या आघातें किल्ल्यात पडू द्या त्यातें
प्रिय असेन जरि तुम्हांतें पुरवाच अंतीमेच्छेतें. "

ती निर्वाणीची वाणी
डोळ्यांला आणी पाणी
प्रत्येक वदे गहिंवरुनी

'इर्षेस वीर हा चढला, मोहरा इरेला पडला !" ||५||

लागला विषारी बाण सकलांच्या अंतःकरणी
शस्त्रांस पोंचले हात लढवय्यांचे फुरफुरुनी
उतरुनी रक्त डोळ्यांत नजराही गेल्या फिरुनी

ध्वनि 'हर हर' ऐसा झाला
पाठीच्या सुटल्या ढाला
बोलती सकल या बोला

"राखूं निज लौकीकाला," मोहरा इरेला पडला ! || ६ ||

गोळ्यांच्या माऱ्याखाली चर खोदोनी रेतींत
उडविले सुरंगी बार तट लोळविला मातींत
गर्जना एकदम झाली पडलेल्या खिंडारांत

जो बांध तटाचा फुटला
तों सेनासागर सुटला
धैर्याचा किल्लेवाला

बंदुकीस भाला भिडला मोहरा इरेला पडला ! || ७ ||

कदमाच्या पुढतीं कदम चालले कदम सरदार
वारावरि करितचि वार अनुसरले शूर पवार
शिंध्यांचा खंदा घोडा चालला जणूं की तीर

बावटा धरुनि तोंडांत
भोंसला चढे जोमांत
आगीच्या वर्षावांत

सामना भयंकर झाला, मोहरा इरेला पडला ! || ८ ||

गरनाळी तोफा मोठ्या धुंकार कराया सजल्या
घायाळ धडाधड खाली तनु कितिकांच्या धडपडल्या
छातीचे निधडे वीर चिंध्या परि त्यांच्या झाल्या

पगडीची फौज हटेना
शत्रूची पकड सुटेना
तो विजयश्रीचा 'चिमणा'

बेहोष होऊनी लढला, मोहरा इरेला पडल ! || ९ ||

शौर्याची शर्थ जहाली बावटा तटावरि चढला
जयनादानें वसईचा दिग्प्रांत अहा ! दुमदुमला
पोर्तुगीज किल्लेवाला अप्पांच्या शरणीं आला

राष्ट्राची वाढे कीर्ती
तो समय आणि ती मूर्ती
ठाके कविनयनांपुढतीं

आठवतां या वाक्याला, 'मोहरा इरेला पडल !' || १० ||



— दुर्गाप्रसाद आसाराम तिवारी

दीपत्कार

परसातील कुंड्यांत सकाळी
दिवे लावले कुणी ?
बिनवातीचे बिनतूपाचे
निरांजनावाचुनी ?

उजाडल्यावर घराघरांतील
मालवले ना दिवे ?
अंगणात बाहेर मग अता
दिवे कशाला हवे ?

या सूर्याच्या उजेडातही
उजेड यांचा पडे !
नवल खरोखर कि विझती ना
वाऱ्यांच्या झापडे !

कुंड्यांतुनही दिव्यादिव्यांची
कशी मौज थाटते !
या आरतीने ओवाळावे —
देवाला, वाटते.

मज न काळे हि कशी दिव्यांची
जादू घडली असे ?
परसातील कुंड्यांत सकाळी
दिवे लागले कसे ?

कुणि सूर्य-परी करुन गेली
दिवेलागणी जणू !
तर या दीपत्काराला मी
शुभं करोति म्हणू ?