निवडुंगाच्या शीर्ण फुलाचे

निवडुंगाच्या शीर्ण फुलाचे
झुबे लालसर ल्यावे कानी ;
जरा शीरावे पदर खोचुनी
करवंदीच्या जाळीमधुनी.

शीळ खोल ये तळरानातून
भणभण वारा चढ़णीवरचा;
गालापाशी झील्मील लाडीक
स्वाद जीभेवर आंबट कच्चा.

नव्हती जाणीव आणि कुणाची
नव्हते स्वप्नही कुणी असावे;
डोंगर चढ़णीवर एकटे
किती फीरावे... उभे रहावे.

पुन्हा कधी न का मिळायचे
ते माझेपण आपले आपण;
झुरते तन मन त्याच्यासाठी
उरते पदरी तीच आठवण ...

निवडुंगाच्या लाल झुब्याची,
टपोर हिरव्या करवंदाची ...


- इंदिरा संत

घाटातील वाट

घाटातली वाट,
काय तिचा थाट !
मुरकते, गिरकते,
लवते पाठोपाठ ।।

निळी-निळी परडी,
कोणी केली पालथी ?
पानं फुलं सांडली,
वर आणि खालती ।।

खाली खोल दरी,
वर उंच कडा,
भला मोठा नाग, जणू
उभा काढून फडा ।।

भिऊ नका कोणी,
पाखरांची गाणी,
सोबतीला गात गात,
खळाळतं पाणी ।।

घाटातली वाट,
काय तिचा थाट !
गाणी म्हणू, टाळ्या पिटू,
जाऊ रुबाबात ।।



— सरिता पदकी

नको नको रे पावसा

नको नको रे पावसा
असा अवेळी धिंगाणा
घर माझे चंद्रमौळी
आणि दारात सायली;

नको नाचूं तडातडा
असा कौलारावरुन,
तांबे सतेलीपातेलीं
आणू भांडी मी कोठून?

नको करु झोंबाझोंबी
माझी नाजूक वेलण,
नको टाकू फुलमाळ
अशी मातीत लोटून;

आडदांडा नको येउं
झेपावत दारांतून,
माझे नेसूचे जुनेर
नको टांकू भिजवून;

किती सोसले मी तुझे
माझे एवढे ऐक ना,
वाटेवरी माझा सखा
त्याला माघारी आण ना;

वेशीपुढे आठ कोस
जा रे आडवा धावत,
विजेबा, कडाडून
मागे फिरव पंथस्थ;

आणि पावसा राजसा
नीट आण सांभाळून,
घाल कितीही धिंगाणा
मग मुळी न बोलेन;

पितळेची लोटीवाटी
तुझ्यासाठी मी मांडीन,
माझ्या सख्याच्या डोळ्यांत
तुझ्या विजेला पूजीन;

नको नको रे पावसा
असा अवेळी धिंगाणा
घर माझे चंद्रमौळी
आणि दारात सायली....

- इंदिरा संत

लाडकी बाहुली

लाडकी बाहुली होती माझी एक
मिळणार तशी ना, शोधुनी दुसर्‍या लाख

किति गोरी गोरी, गाल गुलाबच फुलले
हासती केस ते सुंदर काळे कुरळे
झाकती, उघडती निळे हासरे डोळे
अन् ओठ जसे की, अताच खुदकन हसले

अंगात शोभला झगा रेशमी लाल
केसांवर फुलले लाल फितीचे फूल
कितितरी बाहुल्या होत्या माझ्याजवळी
पण तीच सोनुली फार मला आवडली !

मी तीजसह गेले माळावर खेळाया
मी लपून म्हणते, 'साई सुट्ट्य हो ! या या !'
किति शोधशोधली कुठे न परी ती दिसली
परतले घरी मी होउन हिरमुसलेली !

वाटते सारखे जावे त्याच ठिकाणी
शोधुनी पहावी पुन्हा पुन्हा ती चिमणी
जाणार कशी पण ? संतत पाउस-धार !
खळ मुळी न तिजला, वारा झोंबे फार

तिजसाठी रडले रात्रंदिन मी बाई
किति खेळ भोवती, हात लावला नाही !
स्वप्नात तिने मम रोज एकदा यावे
हलवून मला हळु माळावरती न्यावे

पाऊस उघडता गेले माळावरती
गवतावर ओल्या मजला सापडली ती !
कुणि गेली होती गाय तुडवुनी तिजला
पाहूनी दशा ती—रडूच आले मजला

मैत्रिणी म्हणाल्या, 'काय अहा, हे ध्यान !
केसांच्या झिपर्‍या—रंगहि गेला उडुन !'
परी आवडली ती तशीच मजला राणी
लाडकी बाहुली होती—माझी म्हणुनी !


— इंदिरा संत

पाऊस

पावसाच्या धारा, येती झरझरा
झांकळलें नभ, वाहे सोसाट्याचा वारा

रस्त्यालें ओहळ, जाती खळखळ
जागोजागीं खाचांमध्यें तुडुंबलें जळ

ढगांवर वीज, झळके सतेज
नर्तकीच आली गमे लेवुनिया साज

झोंबे अंगा वारे, काया थरथरे
घरट्यांत घुसूनिया बसलीं पांखरें

हर्षलासे फार, नाचे वनीं मोर
पानांतून हळूं पाहे डोकावून खार

पावसाच्या धारा, डोईवरी मारा
झाडांचिया तळी गुरें शोधिती निवारा

नदीलाही पूर, लोटला अपार
फोफावत धांवे जणूं नागीणच थोर

झाडांची पालवी, चित्ताला मोहवी
पानोपानीं खुलतसें रंगदार छवी

थांबला पाऊस, उजळे आकाश
सूर्य येई ढगांतून, उधळी प्रकाश

किरण कोंवळे, भूमीवरी आले
सोनेरी त्या तेजामध्यें पक्षीजात खुलें

पावसात न्हाली, धरणी हांसली,
देवाजीच्या करणीने, मनी संतोषली !



कवयित्री — शांता ज. शेळके

पैठणी

फडताळात एक गाठोडे आहे
त्याच्या तळाशी अगदी खाली
जिथे आहेत जुने कपडे
कुंच्या टोपडी शेले शाली

त्यातच आहे घडी करुन
जपून ठेवलेली एक पैठणी
नारळी पदर जरी चौकडी
रंग तिचा सुंदर धानी.

माझी आजी लग्नामध्ये
हीच पैठणी नेसली होती
पडली होती सा-यांच्या पाया
हाच पदर धरून हाती

पैठणीच्या अवतीभवती
दरवळणारा सुष्म वास
ओळखीची... अनोळखीची...
जाणीव गूढ आहे त्यास.

धूर कापूर उदबत्यांतून
जळत गेले किती श्रावण
पैठणीने या जपले
तन.. एक मन..

खसहिन्यात माखली बोटे
पैठणीला केव्हा पुसली
शेवंतीची, चमेलीची
आरास पदराआडून हसली.

वर्षामागुन वर्षे गेली
संसाराचा सराव झाला
नवा कोरा कडक पोत
एक मऊपणा ल्याला

पैठणीच्या घडीघडीतून
अवघे आयुष्य उलगडत गेले
अहेवपणी मरण आले
आजीचे माझ्या सोने झाले.

कधीतरी ही पैठणी
मी धरते ऊरी कवळुन
मऊ रेशमी स्पर्शामध्ये
आजी भेटते मला जवळुन

मधली वर्षे गळुन पडतात;
कालपटाचा जुळतो धागा
पैठणीच्या चौकड्यांनो
आजीला माझे कुशल सांगा.

— शांता शेळके

माझा घोडा

टपटप टपटप टाकित टापा चाले माझा घोडा
पाठीवरती जीन मखमली, पायी रुपेरी तोडा !

उंच उभारी दोन्ही कान
ऐटीत वळवी अपुली कमान
मधेच केव्हा दुडकत दुडकत, चाले थोडा थोडा !

घोडा माझा घाली रिंगण,
उखडून टाकी सारे अंगण
कोणी त्याला अडवत नाही, नदी असो की ओढा !

घोडा माझा फार हुशार
पाठीवर मी होता स्वार
नुसता त्याला पुरे इषारा, कशास चाबुक ओढा ?

सात अरण्ये, समुद्र सात
ओलांडील हा एक दमात
आला आला माझा घोडा, सोडा रस्ता सोडा !


— शांता शेळके

अनंत

अनंत तारा नक्षत्रे ही अनंत या गगनात
अनंत दीप्ती, अनंत वसुधा, हे शशिसूर्य अनंत.
वरतीं खाली सर्व सांठलें वातावरण अनंत,
माप कशाचें, कुणा मोजितां, सर्व अनंत अनंत.

कितेक मानव झटती, करिती हाडाचेंही पाणी,
अनंत वसुधा आजवरी हो परी मोजिली कोणी !
म्हणोत कोणी 'आम्ही गणिला हा ग्रह- हा तारा,'
परंतु सांगा कुणी मोजिला हा सगळाच पसारा ?

विशाल वरतीं गगन नव्हे, हें विश्वाचें कोठार,
उदात्ततेचा सागर हा, चिच्छांतीचा विस्तार.
कुणी मोजिला, कुणास त्याची लांबीरूंदी ठावी ?
फार कशाला दिग्वनितांची तरी कुणी सांगावी ?

अनंत सारें विश्व, जाहलें अनंतात या लीन,
क्षुद्र मानवा, सांग कशाचा बाळगिसी अभिमान ?
तव वैभव हें; तुझीं धनें हीं, हे अत्युच्च महाल,
जातिल का गगनास भेदूनी ? अनंत का होतील ?

तुझ्या कीर्तिचें माप गड्या का काळाला मोजील !
ज्ञान तुझें तूं म्हणशी 'जाईल', कोठवरी जाईल ?
'मी', 'माझे' या वृथा कल्पना, तूं कोणाचा कोण ?
कितेक गेले मी मी म्हणतां या चक्रीं चिरडून.


— बालकवी

चिमणीचा घरटा

चिंव चिंव चिंव रे !
तिकडे तूं कोण रे ?

'कावळे दादा, कावळे दादा,
माझा घरटा नेलास, बाबा ?'
'नाहीं ग बाई, चिमूताई,
तुझा घरटा कोण नेई ?'

'कपिला मावशी, कपिला मावशी,
घरटें मोडून तूं कां जाशी ?'
'नाहीं गं बाई, मोडीन कशी ?
मऊ गवत दिलें तुशीं'

'कोंबडी ताई, कोंबडी ताई
माझा घरटा पाहिलास बाई ?'
'नाहीं गं बाई मुळीं नाहीं
तुझा माझा संबंध कांहीं ?'

'आता बाई पाहूं कुठें ?
जाऊ कुठें ? राहूं कुठें ?'
गरीब बिचाऱ्या चिमणीला
सगळे टपले छळण्याला.

चिमणीला मग पोपट बोले,
'कां गं तुझे डोळे ओले ?'
'काय सांगू बाबा, तुला ?
माझा घरटा कोणी नेला ?'

'चिमुताई, चिमुताई,
माझ्या पिंजऱ्यात येतेस, बाई ?
पिंजरा किती छान माझा !
सगळा शीण जाईल तुझा'

'जळो तुझा पिंजरा मेला !
त्याचे नाव नको मला !
राहीन मी घरट्याविना !'
चिमणी उडून गेली राना.



— बालकवी