पवित्र मजला

पवित्र मजला जळजळीत ती
भूक श्रमांतुन पोसवणारी
पवित्र मजला दगडी निद्रा
दगडाची दुलई करणारी

पवित्र मज यंत्राची धडधड
समाजहृदयातिल हे ठोके
पवित्र मजला सत्यासाठी
धडपडणारे स्वतंत्र डोकें

पवित्र सुखदु:खाची गाणी
वेदांतिल सार्‍या मंत्रांहुन
पवित्र साधा मानवप्राणी
श्रीरामाहुन, श्रीकृष्णाहुन

पवित्र मज पोलादी ठोसा
अन्यायाच्या छातीवरचा
पवित्र मजला आणिक गहिवर
माणुसकीचा माणुसकीचा


– विंदा करंदीकर

सोनूताई

कन्या झाली म्हणून,
नको करु हेळसांड
गोपूबाळाच्या शेजारी,
सोनूताईचा पाट मांड.

लेकाच्या परिस,
लेक ती काय उणी ?
हिरा नव्हे हिरकणी
माझी सोनूताई.

लाडकी सोनुताई
लाड करू मी कशाचा ?
चंद्रमा आकाशीचा
मागतसे.

आंबा मोहरला
मोहरला पानोपानी
बाबांच्या कडे तान्ही
सोनुताई.

माझ्या ग अंगणात
शेजीचे खेळे बाळ
त्याच्यासंगे शोभे
सोनुताई लडिवाळ.

बापाची लाडकी,
बाप म्हणे कुठे गेली ?
हासत दारी आली
सोनूताई.

कानांतले डूल
हालती लुटुलुटू
बोलते चुटुचुटू
सोनूताई.

साखळ्या वाळ्यांचा
नाद येतो माझ्या कानी
आली खेळूनिया तान्ही
सोनूताई.


– साने गुरूजी

आभाळमाया

पावसा रे, पावसा रे,
मला पावसाचे ढग बनू दे.
डोंगर, दरी आणि शेतात,
मला खूप कोसळू दे.

शेतकरीबाबा, शेतकरीबाबा,
मला बी म्हणून पेरून दे.
शेत खूप पिकून पिकून,
तुम्हांला बरकत होऊ दे.

पणती गं, पणती गं,
मला दिवा होऊन जळू दे.
गरिबांच्या झोपडीत,
उजेड मला नेऊ दे.

पक्ष्या रे, पक्ष्या रे,
मला चोच आणि पंख फुटू दे.
तोंडात फळे घेऊन जाऊन,
भुकेकंगालांना वाटू दे.

परी गं, परी गं,
मला बागेत येऊ दे.
आनंदाने नाचगाण्यासाठी,
साऱ्यांना आभाळमाया मिळू दे.


– विलास सिंदगीकर

सहा ऋतू

झुळझुळ वारे वाहु लागले,
लाल पालवी तरूंवरी.
फळाफुलांनी लवल्या वेली,
आंबेराई मोहरली.
आभाळाचे निळेनिळेपण,
कुहू कुहू कोकीळा करी.
आनंदी आनंद गड्यांनो वसंत आला घरोघरी !

ग्रीष्म पातला, सूर्य तापला,
ऊन कडक जिकडे तिकडे.
खूप तापते जमीन, तिजवर
जागोजागी पडती तडे.
गपचीप झाली सर्व पाखरे
छाये खाली लपती गुरे
गरम झळ्यांच्या ऐन दुपारी ऊन्हात खेळू नका बरे !

वारे सुटले, मेघ उसळले,
गडगडती ते आभाळी !
वीज कडकडे लखलख करूनी,
सर सर सर वर्षा आली.
सुटे मातीचा वास चहुंकडे,
हिरवेहिरवे गार दिसे
कागद-होड्या सोडायची पावसात किती मौज असे !

शरद येई, अन् मेघ पळाले
गुबगुबीत जणु पळति ससे !
कुरणे हिरवीगार चहुंकडे,
हिरवे हिरवे मळे तसे.
हिरवी झाडे, हिरवी शेते,
तुडुंब भरले तळे निळे.
चांदण्यात अन बागडण्याची हौस सारखी मनी उसळे

हेमंताचे दिवस पातले,
भरे हुडहुडी अंगात.
शेतकऱ्याची गोफण फिरते
गरगर भरल्या शेतात.
हवेहवेसे ऊन वाटते,
अंगणात आजी बसते
शेकोटीच्या भवती रात्री गप्पांना भरती येते !

उदासवाणा शिशिर ऋतू ये,
पाने पिवळी पडतात.
सोसाट्याच्या वाऱ्यासंगे
झर झर झर झर गळतात
झडून पाने झाडे सारी
केविलवाणी दिसतात.
दिसें तयांच्या बुंध्यापाशी पिकल्या पानांची रास !

सहा ऋतूंचे चाक फिरतसे,
शिशिर ऋतूही जाईल हां
वसंत सांगे ‘मीही येतो'
हळूच मागोमाग पाहा !


– अज्ञात

देह मंदिर चित्त मंदिर

देह मंदिर, चित्त मंदिर एक तेथे प्रार्थना ।
सत्य–सुंदर मंगलाची नित्य हो आराधना ॥

दु:खितांचे दु:ख जावो ही मनाची कामना
वेदना जाणावयाला जागवू संवेदना
दुर्बलांच्या रक्षणाला पौरुषाची साधना ॥

जीवनी नव तेज राहो, अंतरंगी भावना
सुंदराचा वेध लागो मानवाच्या जीवना
शौर्य लाभो, धैर्य लाभो, सत्यता संशोधना ॥

जाळुनी वैषम्य सारे वैर सार्‍या वासना
मानवाच्या एकतेची मूर्त होवो कल्पना
मुक्‍त आम्ही फक्‍त मानू बंधुतेच्या बंधना ॥


– वसंत बापट

लवकुशाचा पाळणा

मी हिंडविते गाउनिया लडिवाळा । पाळणा लवकुश बाळा ।
मी वासंती आळविते अंगाई । छकुल्यांनो तुमची आई ।
लुकलुकती चिमणॆ डोळॆ । जिभली ही चुट चुट बोले ।
वर उचलाया बाळ भुवयांची जोडी । लवितसे लाडीगोडी ॥१॥

किती दिवस अशी चाटणार ही बोटे । व्हा गडे लवकर मोठे
मग जाऊ या आपण सारी मिळुनी । बघण्यास अयोध्या भुवनी ।
अळी मळी गुपचिळी बरं का । सांगाल कुणाल जर का ।
कुस्करीन गाल हे बरं का । अन् इवलाले ओठ असे झाकुनी ।
ठेवीन मुके घेवोनी । मुके घेवोनी ॥२॥

मृत्यूत कोणी हासे

मृत्युत कोणि हासे, मृत्युस कोणि हसतो
कोणि हसून मरतो, मरत्यास कोणि हसतो.

अश्रूत कोणि बुडतो, लपवीत कोणि अश्रू.
सोयीनुसार अपुल्या कोणि सुरात रडतो.

जनता धरी न पोटी साक्षात जनार्दनाला
जनतेस कोणि पोटी पचवून हार घेतो.

विजनी कुणी सुखी अन भरल्या घरात कोणि;
वनवास भोगणारा, दुःखात शांत गातो.

कोणी जुने-पुराणे विसरे न पीळ धागे,
कोणी तुटून पडला, सगळ्याच पार जातो.

कोणास मेघपंक्‍ती दाटून गच्च येतां
लागे तहान, कोणी नाचून तृप्त होतो.

कोणी दिव्याशिवाय होतो स्वतःच दीप
कोणी दिव्यावरी अन टाकून झेप देतो.


— आरती प्रभू

आटपाट नगरात नांदे राजाची गं राणी

"आटपाट नगरात नांदे राजाची गं राणी नाव तिचे मैना राणी" ही खूप जुनी कविता आहे. बालभारतीच्या एका वाचकाने त्याच्या आईच्या आवाजात ती रेकॉर्ड केली आहे (जेवढी आठवली तेवढी).

 कविता ऐकण्यासाठी लिंकवर क्लिक करा.

'Kiyu's world' यांचे आभार.

सोहळा

नभ झाकळलेले वरती
मन धूसर आणि ढगाळ
गिरिशिखरांवरती धुंद
ओथंबुन वर्षाकाळ

सळसळत्या हिरव्या लाटा
बेहोष पिउनिया वारा
सर झिमझिमणारी मंद
मोत्यांचा उघळित चारा

लावण्य पोपटी गर्द
रसरसले रानोमाळ
अन्‌ कडेकपारींमधुनी
इवलाले शुभ्र खळाळ

मेघांचे काजळ काळे
घालुनिया डोळे निवले
हा मुग्ध सोहळा हिरवा
मौनाला अंकुर फुटले


— वृंदा लिमये